“Türkiye’de LGBTİ+ Aktivizmi ve Telaffuzları: Dernekler, Faaliyetler, Finansal Takviye Sağlayıcılar” kitabının müelliflerinden Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi Öğretim Üyesi Dr. Burak Acar, AA Ayrımcılık Çizgisi’ne, LGBT’nin sivil alanda görünür hale gelmesi ve akademideki LGBT tahakkümü için ayrılan milyonlarca dolarlık fonları kıymetlendirdi.
2000’li yıllarda Türkiye’de LGBT aktivizminin arttığını ve örgütlenmenin başladığını kaydeden Acar, “Bugün sayısı 40’ı aşan birçok sivil toplum topluluğu bu periyotta kurulmuştur. Böylelikle LGBT hareketi sırf sivil değil, siyasal meşruiyet alanı da kazanmıştır. Seyahat Olayları (2013) sonrasında kamusal alanda var olma, görünür olma ve tabir etme eforu barizleşti.” dedi.
Acar, bu süreçte Milletlerarası Lezbiyen, Gey, Biseksüel, Trans ve İnterseks Derneğinin (ILGA) 600’den fazla kümesiyle kıymetli bir yer teşkil ettiğini ve Türkiye’deki birçok LGBT derneğine direkt fon sağladığını belirtti.
Yabancı devlet kurumlarının da bu alanda faal olduğuna vurgu yapan Acar, “Özellikle İsveç Uluslararası Kalkınma ve İşbirliği Ajansı (SIDA), dünya genelinde 35 ülke ile iş birliği yürütüyor, ‘cinsiyet eşitliği’ teması altında LGBT çalışmalarını ağır biçimde fonluyor. Avrupa Birliği projeleri, Hollanda, Almanya, İsveç, İsviçre, İngiltere, Norveç, Kanada, Fransa ve ABD büyükelçilikleri ve başta Açık Toplum Vakfı olmak üzere Rosa Luxemburg Stiftung, Heinrich Böll Stiftung, Friedrich Naumann Stiftung, The Olof Palme International Center, Human Rights Campaign, Equality Federation Institute, Küresel Fund for Women, Coca-Cola Foundation, Pfizer, PhRMA, Transnational Information Exchange (TIE) üzere sivil toplum kuruluşları bu yapıların değerli destekçileri ortasında yer alıyor.” diye konuştu.
Tüm bu bilgilerin, Türkiye’deki LGBT temalı çalışmaların çok katmanlı, milletlerarası ölçekte örgütlenmiş bir finansal ağ tarafından desteklendiğini gösterdiğinin altını çizen Acar, LGBT aktivizminin bugün sadece sivil toplum ya da akademik alanla hudutlu olmadığını, medya, kültür, memleketler arası tertipler ve global fon ağlarıyla birlikte çok boyutlu bir görünürlük ve meşruiyet sistemi haline geldiğine dikkat çekti.
LGBT DERNEKLERİNE MİLYONLARCA DOLARLIK FONLAR VERİLİYOR
ABD merkezli vakıfların 2023 yılı datalarına nazaran mahallî LGBT topluluklarına 209 milyon dolar, 2022 yılı bilgilerine nazaran ise 250 milyon dolardan fazla bağışta bulunduğunu aktaran Acar, Global Hayırseverlik Projesi’nin (Global Philanthropy Project) 1 Temmuz 2025’te yayımladığı raporda yeni bir kampanya duyurarak, “küresel güney” ve “küresel doğu” bölgelerindeki finansman krizine karşı, 64 bağışçı kuruluşun takviyesiyle 182 milyon dolarlık yeni fon oluşturduğunu söyledi.
Görünürlüğün ardında sadece dernekler değil, devletler, büyükelçilikler ve milletlerarası fon sağlayıcı kuruluşlar da bulunduğunu vurgulayan Acar, bu kuruluşların LGBT faaliyetlerini direkt fonlayarak hareketin sürdürülebilirliğini sağladığını söyledi.
İSRAİL, LGBT SAVUNUCULUĞU ÜZERİNDEN MEŞRUİYET DEVŞİRİYOR
“Eurovision Müzik Yarışması”nın 1990’lardan sonra LGBT topluluğu açısından sembolik bir görünürlük alanı olduğunu anımsatan Acar, sadece 2024 Eurovision’unda beş performansın açıkça eşcinsel temalı olduğunu ve bu nedenle Eurovision’un LGBT topluluğunun sırf sahne aldığı değil, kimliğini temsil ettiği global bir platforma dönüştüğünü aktardı.
Acar, akademik meşruiyet alanı olarak nitelendirdiği tesir faktörünün LGBT hareketinin görünürlüğünde belirleyici rol oynadığını söz ederek, Türkiye’de çabucak her fakültede insan hakları, eşitlik ve çağdaşlık bağlamında bu mevzunun ele alınmasının LGBT hareketinin bilimsel kavramlar aracılığıyla kendi meşruiyetini tekrar üreten bir yapıya dönüşmesine yol açtığını söyledi.
Bugün akademik literatürün yaklaşık yüzde 80 ila 90’ının LGBT etraflarının ürettiği kavramlar üzerinden şekillendiğini ve bu terminolojiye başvurmadan akademik çalışma yürütmenin neredeyse imkânsız hale geldiğini kaydeden Acar, akademisyenlerin bu meşruiyet alanında var olabilmek için hareketin kavramlarını kullandığını, bunun da kelam konusu düşünsel sistemin tesir faktörünü güçlendirdiğini bildirdi.
Acar, Türkiye’deki akademide LGBT üzerine yapılan akademik çalışmaların birçok vakit tenkide kapalı, sorgulanamaz ve farklı bakış açılarını dışlayan biçimde yürütüldüğünü tabir ederek kelamlarını şu halde tamamladı:
“Eleştirel yaklaşımlar ‘linç kültürü’ ile bastırılıyor, alternatif görüşler akademik alandan dışlanıyor. Meğer memleketler arası literatürde farklı görüşlerin tartışıldığı, çoğulcu bir yapı mevcut. Türkiye’de ise bu çeşitlilik yerini tek bir paradigma ve ideolojik çerçeveye bıraktı. Hazırladığımız kitap, akademik meşruiyet ve tesir faktörünün nasıl güçlendiğini ortaya koyuyor. Bu süreçte ‘Rainbow Washing’ (gökkuşağı boyama), ‘Queerbaiting’ (queer tuzağı), ‘Pink Watching’ (pembe izleme) ve ‘Pink Washing’ (pembe yıkama) üzere kavramlar LGBT topluluklarınca üretilip akademik meşruiyet kazandı. Bu kavramlar aracılığıyla kavramsal vesayet alanı oluşuyor. Örneğin, ‘pembe izleme’ kavramı LGBT bireylerin haklarının ve ihlallerin izlenmesi manasında kullanılıyor. Bu terim tıpkı vakitte İsrail’in Filistin siyasetlerini ‘LGBT dostu ülke’ imajı altında legalleştirme stratejisini de barındırıyor. İsrail, Tel Aviv merkezli ‘LGBT dostu turizm’ ve ‘queer-friendly’ temsilleriyle memleketler arası alanda olumlu bir imaj kazanıyor.”
