-
HABER7
HÜDA PAR İnsan Hakları ve Hukuk İşleri Başkanlığı tarafından Van’da düzenlenen “Kürt Problemine İnsani Tahlil Çalıştayı”nın “Cumhuriyet’in Kuruluş Sürecinde Kürtler ve Lisan Politikaları” başlıklı ikinci oturumunda sunumlar yapıldı. Oturumda HÜDA PAR Batman Milletvekili Serkan Ramanlı ve hukukçu Zehra Talayhan’ın yanı sıra eski HDP Diyarbakır Milletvekili Altan Tan da yer aldı.
‘CUMHURİYET KURULURKEN KÜRTLERİN SİYASİ TALEBİ YOK’
HÜDA PAR’ın etkinliğinde “Cumhuriyet’in kuruluş sürecinde Kürtlerin rolü” başlıklı sunum gerçekleştiren eski HDP’li vekil Altan Tan, 3 periyot milletvekilliği yaptığı mühlet zarfında eski Meclis zabıtlarını büyük bir merakla incelediğini vurguladı.
Kürtlerin siyasi taleplerine dair eksiklik olduğunu söz eden HDP/DEM Parti’li Altan Tan, “Eski Meclis zabıtlarında Kürtlerin ana lisanla eğitiminden, siyasal haklarına kadar talepte bulunan ve bunları zapta geçiren bir evrak yok. Siz siyasal taleplerinizi kayda geçirmemişseniz maalesef iş işten geçiyor… Maalesef o devirde Kürtlerin ana lisanlı eğitimden, siyasal haklarına kadar talepte bulunan ve bunları zapta geçiren bir evrak yok, görmedim. Siz, siyasal taleplerinizi kayda geçirmemişseniz, günü geldiğinde konuşmamışsanız, hal koymamışsanız maalesef iş işten geçiyor. Bu Erzurum Kongresi’nde de Sivas Kongresi’nde de o denli. Mesela Hacı Musa Bey üzere birçok Kürt var lakin zabıtlara baktığınızda bu türlü çok dolaylı yahut zorlayarak çıkaracağınız kimi karar ve cümlelerin haricinde net, besbelli, maddeleşmiş bir siyasal talep maalesef görmüyorsunuz.” dedi.
‘KAÇMAYA DEĞİL ÖLMEYE GELDİK’
Cumhuriyet’in kuruluşunda Kürt şahsiyetlerin dayanak ve fedakarlık gösterdiğini kaydeden Tan, 1920-1923 tarihlerinde faaliyet yürüten Birinci Meclis’te Dersim Mebusu Diyap Ağa’dan Hasan Hayri Bey’e kadar birçok ismin ‘Kürt kıyafetleriyle’ Meclis’e girdiğini söyledi. Tan, İstiklal Harbi sürecine değindiği konuşmasında, “Yunan, Polatlı’ya kadar gelmiş, ‘başkenti Kayseri’ye yahut Konya’ya götürelim, geri çekilelim’ tartışmaları yapılırken Dersim mebusu Türkçe bilmeyen ve birinci sefer meclis kürsüsüne çıkan Diyap Ağa ‘biz buraya ölmeye geldik, kaçmaya gelmedik’ diyor. Bunun yüzlerce örnekleri var.” kelamlarını sarf etti.
SAİD NURSİ’DEN İNGİLİZLERE: BOMBALAYABİLİRSİNİZ LAKİN DAĞLARA GELEMEZSİNİZ
O devrin kıymetli figürlerinden Said-i Nursi’nin İngilizlere karşı meydan okuyuşunu lisana getiren Tan, şunları kaydetti:
“Said-i Nursi ‘biz İngilizlerden, Fransızlardan bir hak talep etmiyoruz. Bir hakkımız olacaksa bunu Osmanlı Devleti bize verecek’ diyor. Yeniden İngiltere’ye meydan okuyarak ‘Kürdistan deniz kenarında olsaydı savaş gemilerinizle gelip bombalayabilirdiniz lakin gelin Kürdistan dağlarında görüşelim’ diyor.”
‘İNGİLİZ KÜRDİSTANI’ KURMA FİKRİNE İKNA EDEMEDİ
Osmanlı periyodunun Kürt asıllı siyasetçilerinden Cemilpaşazade Ekrem’in hatıratlarından kısımlar okuyan Altan Tan, Kürt seçkinleri ortasındaki fikir ayrılıklarını örnek gösterdi. İngiliz dayanağıyla ‘Kürdistan’ kurma fikrini taşıyan Cemilpaşazade Ekrem’in, bu fikre karşı çıkan amcası Mustafa Bey ile yaşadığı ikna uğraşını anlatan Altan Tan, şöyle konuştu:
“Ekrem Cemilpaşa var… Kürt ulusalcılarının, milliyetçilerinin en önde gelen şahıslarından birisi, Avrupa’da okumuş. Amcasının oğlu Kadir Cemilpaşa ile birlikte İngilizlerin dayanağıyla bir Kürdistan kurulması fikriyatını taşıyor. Ekrem Paşa, ‘Dedem Cemil Paşa’nın 11 oğlundan 5-6’sı Avrupa’da okumuş, en büyük amcam Mustafa Bey sofi bir Müslüman, sabahtan akşama kadar Delail-i Hayrat okuyor ve ‘Mustafa Kemal Mehdi’dir’ diyordu. ‘Hem halifeyi hem âlem-i İslam’ı kurtaracak hem de biz Kürt kardeşlerinin haklarını verecek.’ diyordu. Hatıratında Ekrem Cemil Paşa cümlesini şöyle bitiriyor: ‘3 ay peşinden koştuk, amcamı ikna edemedik. Bize karşı Diyarbakır Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ni kurdu. Bir kardeş Kürt Teali Cemiyeti Lideri, bir kardeş Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti Başkanı… En son babam da ağabeyine katılarak bütün pirleri, ağaları topladı ve İstiklal Savaşı’nda Mustafa Kemal’i destekledi.’”
OSMANLI ŞEMSİYESİ ALTINDA ÖZERKLİK İSTEYENLER İPE GÖNDERİLDİ
Tan, o periyottaki Kürtlerin kahir ekseriyetinin Osmanlı Birliği içerisinde bir muhtariyet, özerklik ve birlikte yaşama ideolojisini savunduğunu lakin bu yolu savunan Cibranlı Halid Bey‘den Seyyid Abdülkadir‘e, oğlu Seyyid Muhammed‘e kadar tamamının idam edildiğini de kelamlarına ekledi.
LOZAN’DA İNÖNÜ: TÜRK VE KÜRT BİR ÜMMETTİR
Altan Tan, Lozan Barış Antlaşması sürecine dair İsmet Paşa’nın tutumunu “üçkağıt” olarak nitelendirdi. Tan, “Lozan’da İsmet Paşa ‘Kürtler ve Türkler millet-i vahidedir.’ diyor. Lozan’da şeriat hukukunu savunmuş. Yani şeriat hukukuna nazaran Hristiyanlar, Museviler azınlıktır, bunların azınlık hakları verilmiş. Kelam Kürtlere gelince İsmet Paşa İslam hukukunu savunmuş, hakkını da vermemiş. Yani bu türlü bir üçkağıt var Lozan’da… Yani vermemek için ‘biz Kürtler ve Türkler burada beraberiz, farklı bir savımız yok’ ancak Kürtlerin lisanıyla, eğitimiyle, kültürüyle, idaresiyle, özerkliğiyle, muhtariyetiyle ilgili bir unsur yok.” diye konuştu.
Günümüzde de durumun farklı olmadığını tez eden HDP’li Tan, Kürt siyasetine yönelik ortak irade çağrısı yaptı. Farklı ideolojilere sahip Kürt partileri ve temsilcilerine seslenen Tan, anadilde eğitim ve yer isimlerinin iadesi üzere ortak noktalarda birleşmenin hayati değer taşıdığını kelamlarına ekledi.
