Sosyal sigorta sisteminde finansal sürdürülebilirlik açısından değerli bir gösterge olan etkin pasif oranı son üç yılda 2’den 1,61’e geriledi. Üç yıllık devirde, çırak, stajyer ve kursiyerler hariç tutulduğunda bu oran 1,49 düzeyine geriledi. Yani Türkiye’de her 1,49 çalışan bir emekliyi finanse eder duruma geldi.
Sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilir olması için aktif/pasif oranının en az 3 olması gerekiyor. Cumhurbaşkanlığının 2026 programında aktif/pasif oranındaki gerilemeye dikkat çekilerek alınacak önlemler sıralanıyor. Bu kapsamda kolay patronluk uygulamasının yaygınlaştırılması, düşük gelirli esnaf, sanatkar, çiftçiler ve mevsimlik çalışanlar üzere kümeler için mikro sigorta programlarının geliştirilmesi, gelire dayalı prim bildirim kapsamının genişletilmesi üzere amaçlar belirlendi.
KOLAY PATRONLUK UYGULAMASI
Programda, toplumsal güvenlik kapsamında yer almayan yahut sisteme girişi sıkıntı olan kümeler için kolaylaştırıcı düzenekler geliştirilmesi tarafında çalışmalar yapılacağı belirtiliyor. Bu kapsamda Toplumsal Güvenlik Kurumunun (SGK) paklık, çocuk ve yaşlı bakımı üzere konut işlerinde çalıştırılanlar ile apartman vazifelilerinin sigorta prim bildirimlerini e-Devlet üzerinden yapabilmesine imkân sağlayan uygulamanın genişletilmesi hedefleniyor. Farklı meslek kümelerinin da tıpkı kapsama alınarak, kayıt dışılığın önüne geçilmesinin amaçlandığı sistem, iş yeri bildirgesi, sigortalı işe giriş bildirgesi ve sigortalı işten ayrılış bildirgesi verilmesi üzere muhasebeci takviyesiyle yapılabilecek süreçlerin, e-Devlet üzerinden yapılarak patronların işinin kolaylaştırılmasını öngörüyor. SGK bünyesinde bir müddettir, kayıt dışı istihdamla uğraşa katkı sağlayan kolay patronluk uygulamasının kapsamını genişletilmesi konusunda çalışma yapılıyor.
MİKRO SİGORTA PROGRAMI GELİŞTİRİLECEK
Bu sistemle, düşük gelirli esnaf, sanatkar, çiftçiler ve mevsimlik çalışanlara yönelik özel toplumsal sigorta programlarının oluşturulması hedefleniyor. Yüksek primler nedeniyle toplumsal güvenlik şemsiyesi dışında kalan bu kümelere özel sigorta programları geliştirilerek, bu bireylerin de toplumsal güvenlik hizmetlerinden yararlanmasının önü açılacak. Bu sistem ile farklı meslek kümelerine ve gelir seviyesine nazaran farklı prim ödemelerinin gündeme gelmesi bekleniyor.
PRİM GÜN MÜDDETİNE NAZARAN EMEKLİ MAAŞI
Cumhurbaşkanlığının yıllık programında aylık bağlama sisteminin şahısların daha fazla istihdamda kalmasını teşvik edecek ve mali yük getirmeyecek halde tekrar düzenleneceği de belirtiliyor. Uzun vakittir tartışılan bu sistem ile emekli maaşı hesaplanmasındaki sistem değişecek. Sigortalılık mühleti arttıkça emekli maaşının artmasını öngören bir sistemin hayata geçirilmesi planlanıyor.Böylece, çalışanların erkenden emekli olmasının önüne geçilerek, çalışma müddetlerinin uzatılması; bu yolla toplumsal güvenlik sistemindeki aktif-pasif istikrarının korunması amaçlanıyor. Yıllık programda ayrıyeten toplumsal güvenlik sisteminde gelire dayalı prim bildirim kapsamının genişletilmesine yönelik çalışma yapılacağı da belirtiliyor.
MALULİYET AYLIĞI ALANLAR
Programa nazaran, daima iş göremezlik raporu yahut maluliyet aylığı alanların tekrar işgücü piyasasına dönmesi için mesleksel rehabilitasyon uygulaması hayata geçirilecek.
ESNEK ÇALIŞMA MODELLERİ HAYATA GEÇİRİLECEK
Programa nazaran, yeni kuşak esnek çalışma modellerinin toplumsal güvenlik sistemi ile ahenkleştirilmesi konusunda teknik ve hukuksal altyapı güçlendirilecek. Kısa çalışma, meskenden çalışma ve hibrit çalışma üzere esnek çalışma modelleri hayata geçirilecek. Çalışma ve Toplumsal Güvenlik Bakanlığı bünyesinde oluşturulan Bilim Kurulu bir müddettir esnek çalışma modelleri üzerinde çalışma yapıyor. Esnek çalışma modellerine ait yeni sistemin türel altyapısının 2026 yılında tamamlanması bekleniyor.
