29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla birlikte artık eski kalıplarla sikke basımı mümkün olmadığından Cumhuriyet devri altın sikke (meskük) basımı için mevzuat çalışmalarına başlandı.
İlk altın sikke basımı, 1925 yılında periyodun maliye vekili, milletvekilleri, askeri ve mülki erkanın katıldığı merasimle Topkapı Sarayı avlusundaki Darphane’de yapıldı. Basılan 5 liralık altın sikke, Atatürk’e sunulmak üzere periyodun Maliye Vekili Abdülhalik Renda’ya teslim edildi.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına mahsus Ekim 1925’te basılan birinci cumhuriyet beş liralık altın, bugünkü standardına 1951’de kavuştu. Birinci ziynet 5 liralık altın ise 1927’de basıldı. Birinci Atatürk fotoğraflı meskükler 1944, birinci Atatürk fotoğraflı ziynetler ise 1938’e ilişkin.
CUMHURİYET ALTINI 2 KÜMEDE, 10 FARKLI ÇAP VE TARTIDA ÜRETİLİYOR
AA muhabirinin sorularını yanıtlayan Hazine ve Maliye Bakanlığı Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürü Faruk Gözübüyük, cumhuriyet altınının birinci defa Ekim 1925’te Darphane’nin Topkapı’daki binasında düzenlenen merasimle basıldığını belirterek, “Türkiye Cumhuriyeti’nin kurulmasına mahsus Ekim 1925’te basılan birinci cumhuriyet 5 liralık altın, bugünkü standardına 1951’de kavuştu.” dedi.
Gözübüyük, 1951 tarihli TBMM kararı çerçevesinde yalnızca Darphane tarafından üretilen cumhuriyet altınlarının, 24 ayar standart külçe altının döküm, hadde, doğrama, tolerans, tav, baskı, kenar tırtıl, kalite denetim üzere çok güvenlikli ve hassas süreçlerden geçirildiğini, sikke ve ziynet olmak üzere 2 kümede, 10 farklı çap ve tartıda, 22 ayar olarak üretildiğini söyledi.
Gözübüyük, meskük altının, üzerinde Atatürk kabartması olduğu için “Ata lira” olarak anıldığını lisana getirdi.
İnceltilmiş formda basılan ziynet altının genelde takı olarak alındığını belirten Gözübüyük, şöyle devam etti:
“Cumhuriyet sikke altınlarının bir yüzünde ‘Türkiye Cumhuriyeti’ ibaresi ve altına Cumhuriyet’in kuruluş tarihi olan 1923 sayısı ve bunun altına da bir çizgi çekilerek sikkenin basılış tarihi Cumhuriyet’in hangi yıl dönümüne tesadüf ederse o yıl dönümünü söz eden sayı bulunur. Başka tarafında ise ‘Hakimiyet Milletindir’ ibaresi, Atatürk’ün resmi ve fotoğrafın altında ‘Ankara’ ibaresi bulunur. Kenarlarındaki tırtılı düzdür. Cumhuriyet ziynet altınlarının bir yüzünde kaligrafik yazı ile ‘Türkiye Cumhuriyeti’ ibaresi ile basıldığı tarih, öbür yüzünde ise ortasında Atatürk’ün resmi ve kenar süslemesi yıldızlarla ve yıldızların etrafı da kenarlarına kadar nakış ile süslenmiştir. Kenarı eğik tırtıllıdır.”
Gözübüyük, cumhuriyet altınlarının standartlarının 1738 sayılı TBMM Kararı ile belirlendiğini, 4 Sayılı Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi’nin 106/b hususu uyarınca yalnızca Darphane tarafından üretildiğini bildirdi.
Darphane’nin, ürettiği eser ve sunduğu hizmetlerin standartlaştırılması kapsamında 2013 yılından itibaren Kalite İdare Sistemi Evrakı sahibi olduğuna dikkati çeken Gözübüyük, altın üretiminde yapılan modernizasyonla kuruluşta en yeni teknolojilerin kullanılmaya başlandığını söyledi.
Gözübüyük, ayrıyeten daha hassas ve süratli hadde sistemleri ile tolerans aralığını çok daha hassas yönetebilen sistemler kurulduğunu, üretim sınırında manuel olarak yürütülen pek çok alanda otomasyona geçildiğini tabir etti.
MESKÜK 100, ZİYNET 100 VE ZİYNET 25 EN ÇOK TERCİH EDİLEN ALTIN GRUPLARI
Darphane ve Damga Matbaası Genel Müdürü Gözübüyük, piyasa talebine nazaran altın kümelerine yönelimin değiştiğini belirterek, “Meskük 100, ziynet 100 ve ziynet 25 en çok tercih edilen altın kümeleridir.” dedi.
Üretim planlaması ve eser stoklamasında bu kümelere ait istatistiklerin dikkate alındığını belirten Gözübüyük, şunları kaydetti:
“Bu gayeyle, üretim kapasitesini iki katına çıkaracak bir yatırım olan Kartal Altın Üretim Sınırı tamamlanmış olup test çalışmaları devam etmektedir. Ayrıyeten piyasanın talep yelpazesi dikkate alınarak altına dayalı öteki enstrümanlar piyasayla buluşturulmaktadır. Buna örnek olarak S1 altın sertifikasını verebiliriz. Darphane Altın Sertifikası, 0,995 saflıkta 15 ton altın ihraç tavanı kapsamında her biri 0,01 gram altını temsil edecek formda vadesiz olarak ihraç edilen ve sahibine Kamuyu Aydınlatma Platformu’nda yayınlanan İzahname kapsamında fiziki altına dönüşüm imkanı tanıyan, Borsa İstanbul AŞ Hisse Piyasası bünyesindeki emtia pazarında ‘ALTIN.S1’ koduyla süreç gören sermaye piyasası aracıdır.”
