Duran, “Küresel Yine Suram: Eski Nizamdan Yeni Gerçeklere” temasıyla dünyanın dört bir yanından başkanları ve uzmanları İstanbul’da bir ortaya getiren TRT World Forum 2025’te “Cephede Gazetecilik: Savaş Alanı Tehlikelerinden Algoritmik Baskıya” başlıklı oturumda konuştu.
Oturumda savaş gazeteciliğinin zorluklarını tartışacaklarını, alanda zorluklarla cesurca yüzleşen ve gerçek için hayatlarını tehlikeye atan muhabirlerin kıssalarını dinleyeceklerini aktaran Duran, “Savaş muhabirliğinin mevcut ve gelişen zorlukları, hiç bu kadar kıymetli olmamıştı. Bu memleketler arası forumda savaş muhabirlerinin uğraşlarının ele alınmasını istedik. Onların tecrübelerinden alçakgönüllülükle ders almalı ve onlardan öğrenecek çok şeyimiz olduğunu unutmamalıyız.” diye konuştu.
Cephe sınırlarının izlerini ve anılarını taşıyan bahadır muhabirleri dinlemeyi sabırsızlıkla beklediğini kaydeden Burhanettin Duran, şöyle devam etti:
“Savaş gazeteciliği, günümüzün kamu bağlantısının en temel direklerinden biridir. Gerçekleri evraklar, bağlam sunar ve şiddet üzere güç vakitlerde, gerçeği gizlediğinde neler olup bittiğini anlamamıza yardımcı olur. Klâsik çatışmaların geri döndüğü, giderek daha öngörülemez ve tehlikeli bir periyottan geçiyoruz. İki dünya savaşının akabinde kurulan memleketler arası nizam artık çöküyor. Bu, çatışma bölgelerinden haber yapan meslektaşlarımız için bilhassa tehlikeli bir ortam. En tesirli ülkelerden kimileri artık ‘barış aralığının’ sona erdiğini ilan ediyor. Büyük bir savaş ihtimaline uygun biçimde savunma bütçelerini ve tehdit algılarını revize etmeye başladılar.”
Duran, 10 yıl evvel uzaylılar ve harika kahramanlar üzere kurgusal temalara odaklanan sinema yapımcılarının, klasik savaşın gerçekliğini tekrar gündeme getirmek zorunda kaldığına dikkati çekerek, savaşın hangi tarafta olunursa olunsun kaçınılmaz olarak trajedi getirdiğini söz etti.
Gazze, Ukrayna, Keşmir, Suriye ve Sudan’ın, yakın geçmişte çatışmanın en acımasız yüzünü yaşayan bölgelerden yalnızca birkaçı olduğuna işaret eden Duran, global tesirleri olan krizlere manalı tahliller aramanın insanlığın refahı için çok kıymetli olduğunu kaydetti.
“TÜRKİYE, DÜNYANIN BİRÇOK YERİNDE YAŞANAN ÇATIŞMALARIN TAHLİLİNDE DEĞERLİ BİR ROL OYNAMIŞTIR”
Duran, çağdaş teknolojinin yıkıcı gücünün galip gelenlerin bile asla gerçek manada zafer kazanamadığı manasına geldiğini, yıkım, kayıp ve travmanın jenerasyonlar uzunluğu sürdüğünü belirterek, şöyle konuştu:
“Bölgesel ve global sıkıntıları çözmek için hiçbir gayretten kaçınmayan ve barış için her türlü sorumluluğu üstlenen Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın kelamlarını hatırlatmama müsaade verin, ‘Hiç kimse, dünyanın rastgele bir yerindeki bir sorunu görmezden gelemez, tahliline katkıda bulunmaktan kaçınamaz yahut katkısını erteleyemez. İnsanlığın ortak geleceği için herkes sorumluluk üstlenmek zorundadır. Bu anlayışla bölgesel ve global problemlerde sorumluluğumuzu yerine getirmek için samimi bir efor sarf ediyoruz.’ Bu bakış açısıyla Türkiye, bugüne kadar dünyanın birçok yerinde yaşanan çatışmaların tahlilinde değerli bir rol oynamıştır.”
Savaşta birinci kurbanın gerçekler olduğunu vurgulayan Duran, propaganda, karşı propaganda ve haber manipülasyonunun tarih boyunca savaşlara eşlik ettiğini, lakin günümüzün karma savaşlarının çok daha öteye gittiğini belirtti.
“GERÇEK AMAÇ HALİNE GELDİĞİNDE, GERÇEĞİ SÖYLEYENLER DE GAYE HALİNE GELİR”
Burhanettin Duran, gerçeklerin maksat haline geldiğini lisana getirerek, “Artık ekrandaki bir ileti, alandaki bir silah kadar güçlü ve tehlikeli olabilir. Kimi ülkelerin, algıları şekillendirmek ve gerçekleri gizlemek için dezenformasyonu nasıl kullandığını hepimiz gördük. Bazen Gazze’de açlıktan ölen bebeklerin manzaralarını bile uydurma olarak inkar ettiler. Gerçeği öldürmek, katliamları, soykırımları, işgalleri ve yıkımı olağanlaştırmak ve yasallaştırmaktır.” halinde konuştu.
Savaş muhabirlerinin zulmü ve cüreti, baskı ve direnişi, çaresizliği ve kayıpları belgelediğini, sistemik meşruiyetin ortadan kalktığı bir dünyada, global vicdanın ve adalet hissinin kıymetli destekleri olduğunu vurgulayan Duran, bir savaş muhabirinin araçları olan kamera, kalem, basın yeleği ile kaskının cüret ve adanmışlığı temsil ettiğini, lakin bunların artık güvenliği garanti etmediğini kaydetti.
Duran, Gazze’deki Filistinli muhabirin basın yeleğini çıkarıp canlı yayında söylediği “Bunlar bizi korumuyor.” kelamlarını hatırlatarak, “Ne yazık ki bu abartı değildi. Ne yazık ki iki yıl süren soykırım sırasında 250’den fazla gazeteci, katil İsrail hükümeti tarafından taammüden amaç alınarak öldürüldü. Gerçek amaç haline geldiğinde, gerçeği söyleyenler de amaç haline gelir. Bunu daha evvel Ruanda’da, Bosna’da ve öbür çatışmalarda gördük.” dedi.
Dünyanın bu soykırımların gerçekliğini görmesine yardımcı olan ve raporları daha sonra milletlerarası mahkemelerde kıymetli kanıt olarak kullanılanların da savaş muhabirleri olduğunu söz eden Duran, gerçeği aramak için hayatlarını feda eden gazetecileri anarak, bugün çok şartlara karşın Gazze’nin gerçeklerini haber yapmaya ve halkın bilgi edinme hakkını savunmaya devam eden gazetecilere teşekkür etti.
“DİJİTAL ÇAĞDA, GERÇEKLER KURŞUNLARLA DEĞİL, ALGORİTMALARLA GÖMÜLEBİLİR”
İletişim Başkanı Duran, savaş muhabirlerinin şahit oldukları soykırıma dünyanın dikkatini çekmeyi başardıklarını, milletlerarası toplumun geç de olsa Gazze’nin onurlu direnişini ve legal davasını tanıdığını, hatta birçok ülkenin bu davayı desteklemeye başladığını aktardı.
Bu uyanışın gazetecilere yönelik kasıtlı ataklara ve kapsamlı dijital sansüre karşın gerçekleştiğini belirten Duran, şunları lisana getirdi:
“Hepiniz Filistinli gazeteci Saleh Aljafarawi’nin onurlu örneğini biliyorsunuz. Milyonlarca takipçisi olan toplumsal medya hesabı, vefatının akabinde derhal devre dışı bırakıldı. Şehit gazetecinin tek kabahati, toplumsal medya hesabında İsrail’in savaş kabahatlerini ifşa etmekti. Hayatını feda etti ve zalimler tarafından susturuldu, fakat örneği yaşamaya devam ediyor. Hesabını susturmak, gerçeği susturma teşebbüsüydü. Bu da bizi, ‘algoritmik baskı’ olarak isimlendirdiğimiz yeni ve tehlikeli bir sansür biçimine getiriyor. Dijital çağda, gerçekler kurşunlarla değil, algoritmalarla gömülebilir. Rahatsız edici gerçekleri ortaya çıkaran haberler, fotoğraflar yahut görüntüler gizlenebilir, dereceleri düşürülebilir yahut büsbütün görünürlükten kaldırılabilir.”
Duran, güçlü medya kuruluşlarının, klasik medyada oluşturdukları bilgi hiyerarşilerini dijital alanda tekrar kurmaya çalışarak anlatı üzerindeki hakimiyetlerini muhafazaya çalıştığını tabir etti.
Herkesin lisanın, algıyı şekillendirmek için nasıl kullanıldığını gördüğünü vurgulayan Duran, “İsrail saldırdığında buna yasal müdafaa, denir. Filistinliler işgale direndiğinde, buna terör, denir. Hapsedilen ve azap gören Filistinliler tutuklu olarak tanımlanırken, çatışmada tutulan İsrailliler rehine olarak tanımlanır. Filistinliler öldürüldüğünde, haberlerde öldüler, denir. İsrailliler öldüğünde, haberlerde öldürüldüler, denir. Bu kelime seçimleri rastgele değildir, bir tarafa sempati yaratırken, oburunu insanlıktan çıkarır.” diye konuştu.
Kasıtlı manipülasyonlara, lakin dijital diktatörlük olarak tanımlanabilecek bir durumun eşlik ettiğini belirten Duran, dijital ortamlarda, gerçeği yansıtan haber, fotoğraf yahut görüntülerin art plana itildiğini, hatta büsbütün bastırıldığını vurguladı.
Bir savaş muhabirinin artık yalnızca alandaki fizikî tehditler ve tehlikelerle değil, “algoritmik bastırma” olarak bilinen yeni bir sansür biçimiyle de uğraş etmek zorunda olduğunu anlatan Duran, yeni ve asimetrik bir bilgi savaşına şahit olduklarını, bunun sonuçlarının direkt ve dolaylı olarak toplumları şekillendiren ve hatta siyaset yapıcıları etkileyen görünmez bir cephe olduğunu belirtti.
“‘TÜRKİYE YÜZYILI’ VİZYONU, BAĞLANTI ALANINDA HAKİKAT, ADALET VE İNSANİ KIYMETLERE DAYALI MEDYA SİSTEMİNİ TEŞVİK EDİYOR”
Duran, bilhassa yapay zeka alanında teknolojik ilerlemenin gibisi görülmemiş bir süratle ilerlediği bir periyotta, geçersiz haberler, dezenformasyon ve algoritmik bastırmayla çabada birleşik durulması gerektiğinin altını çizerek, kelamlarını şöyle sürdürdü:
“Bazı toplumsal medya platformları, soykırımcı devletler ve teknoloji şirketleri tarafından oluşturulan yeni askeri-bilgi kompleksinin karşısında, her aktör kıymetli bir sorumluluk taşımaktadır. Bağlantı Başkanlığı olarak, algoritmik adaleti sağlamak için bir gerçeklik altyapısı oluşturmak için çalışıyoruz. Türkiye, gerçeği korumak, medya okuryazarlığı yoluyla uydurma haberlere karşı toplumsal direnci güçlendirmek ve kamuoyunun farkındalığını artırmak için uğraşın ön saflarında yer alacaktır.
Daha adil ve daha gerçekçi bir medya dünyasının lakin dürüstlük ve insanlığa adanmış iletişimciler tarafından inşa edilebileceğine yürekten inanıyorum. Tartıştığımız şartlar, dijital alan da dahil olmak üzere global medya sistemindeki çok adaletsizlikleri yine gözden geçirmemizi mecburî kılıyor. Bağlantı Başkanlığı olarak, adil, vicdanlı ve çoğulcu bir medya sisteminin kurulmasını bir gereklilik olarak görüyoruz. Sayın Cumhurbaşkanımızın ortaya koyduğu ‘Türkiye Yüzyılı’ vizyonu, bağlantı alanında hakikat, adalet ve insani bedellere dayalı global bir medya nizamını teşvik etmektedir. Bu vizyon doğrultusunda, kurumlarımız genelinde her türlü çabayı gösteriyoruz. Ayrıyeten, etik ve ahlaki unsurları benimseyen her gazeteciyi bu uğraşta bedelli bir ortak olarak görüyoruz.”
