-
Haber7 – ÖZEL
İtalyan Memleketler arası Siyasi Araştırmalar Enstitüsü’nün (ISPI) raporuna nazaran, Türkiye ile Mısır arasındaki son yakınlaşma, Sudan’daki iç savaşın sona erdirilmesi konusunda bölgesel diplomasiyi dönüştürebilecek bir adım olarak bedellendiriliyor. Ankara’nın temkinli tavrı ile Kahire’nin lokal nüfuzu birleşirse, bu işbirliği, Afrika Boynuzu ve Kızıldeniz’de yeni bir diplomatik istikrar oluşturabilir.
ISPI, Türkiye’nin 2019 sonrası Sudan siyasetinde temkinli lakin istikrarlı bir strateji izlediğini belirtti. Bilhassa Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın arabuluculuk teşebbüsleri, hem Sudan Silahlı Kuvvetleri (SAF) hem de Hızlı Takviye Kuvvetleri (RSF) başkanlarıyla yürütülen diyaloglar aracılığıyla çatışmaların barışçıl yolla çözülmesi için değerli bir taban oluşturdu.
BEŞİR PERİYODUNDA TÜRKİYE’NİN STRATEJİK HAMLELERİ
2000’lerin ortalarından itibaren Türkiye, Afrika açılımı kapsamında Sudan’la bağlarını güçlendirmişti. Darfur krizi nedeniyle memleketler arası alanda izole edilen Hartum idaresiyle ekonomik ve stratejik işbirliği kurulmuş, Kızıldeniz’deki Sevakin Adası projesi Ankara’nın bölgedeki varlığını derinleştirmişti.
Ancak bu teşebbüsler, Mısır, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) üzere aktörler tarafından “jeopolitik meydan okuma” olarak görülmüştü. Ankara’nın Sevakin’de inşa etmeyi planladığı üssün, bu eksenleri huzursuz ettiği öne sürülmüştü.
ISPI raporuna nazaran Türkiye’nin Afrika’da bağımsız bir diplomatik çizgi izleme kararlılığı, bu devirde Kahire ve Riyad cephesinde rahatsızlık oluşturdu, lakin Ankara’nın bölgesel aktifliğini artırdı.
TÜRKİYE TEMKİNLİ LAKİN FAAL
2019’da Ömer el-Beşir’in darbeyle devrilmesiyle Sudan’da yeni bir devir başlarken, Türkiye dış siyasetini yine yapılandırdı. Ankara, geçiş hükümetine karşı dengeli ve yapıcı bir tavır benimsedi.
Dönemin Dışişleri Bakanı Mevlüt Çavuşoğlu’nun Hartum ziyareti ve Başkan Erdoğan’ın BM Genel Kurulu’nda Sudan Başbakanı Abdallah Hamdok ile yaptığı görüşme, Türkiye’nin çatışmanın dışında kalma ancak süreci etkileme siyasetinin işaretiydi.
ISPI, Türkiye’nin bu süreçte insani diplomasiye tartı verdiğini, TİKA ve AFAD’ın yardımlarıyla Sudan halkına ulaşarak, “yumuşak güç” ögelerini alanda aktif biçimde kullandığını vurguladı.
COVID-19 ve sel felaketlerinde Türkiye’nin tıbbi yardımları, Ankara’nın bölgedeki saygınlığını pekiştirdi.
KAHİRE İLE ANKARA’DAN DENETİMLİ İŞTİRAK BEKLENTİSİ
Türkiye ve Mısır ortasındaki diplomatik çözülme, Sudan’daki istikrarları tekrar şekillendirebilir. Ankara, BAE ve Suudi Arabistan’ın akabinde Kahire ile kurduğu yeni ilişkiyi, Sudan’da istikrarı destekleyecek stratejik bir iştirake dönüştürmeyi hedefliyor.
Mısır ise Nil su güvenliği ve Kızıldeniz’deki jeopolitik çıkarları doğrultusunda Sudan’da tesirli bir hükümet arayışında. Her iki ülkenin çıkarları, Sudan’da istikrarlı bir idarenin kurulması istikametinde örtüşüyor.
ISPI’ye nazaran, Türkiye’nin ekonomik yatırımlarını müdafaa dileği ile Mısır’ın istikrar beklentisi, iki ülkenin Sudan’da “kontrollü ortaklık” kurmasını mümkün kılabilir.
İRAN FAKTÖRÜ
Raporda dikkat çeken bir öteki öge, İran’ın Sudan’daki artan etkisi. ISPI’ye nazaran, Tahran idaresi Sudan Silahlı Kuvvetleri’ne (SAF) insansız hava araçları sağlayarak alandaki güç istikrarını değiştirmeye başladı.
Bu durum, Ankara-Kahire işbirliğini kaçınılmaz kılıyor. ISPI’nın tezine nazaran her iki ülke de İran’ın bölgedeki tesirini sınırlamak ve Sudan’da müzakere masasına güçlü bir hükümetle dönülmesini sağlamak istiyor.
MISIR-ETİYOPYA TANSİYONUNA DİKKAT
ISPI tahlilinde, Türkiye ve Mısır’ın ortak hareket etmesi halinde yalnızca Sudan’da değil, Libya’daki kırılgan dengeyi de koruyabilecekleri belirtiliyor.
Raporda, Türkiye’nin Sudan’da Mısır’la yakınlaşmasının birtakım riskler taşıdığı da tabir edildi.
Ankara, Etiyopya ile güçlü bağlarını sürdürürken Kahire ile işbirliğini dikkatle dengelemeli. Zira Mısır ile Etiyopya ortasında, Büyük Etiyopya Rönesans Barajı (GERD) nedeniyle gerginlik sürüyor.
Ayrıca, Somali-Mısır ittifakı ve Somaliland-Etiyopya liman anlaşması, Afrika’da yeni bir kutuplaşma ihtimalini doğuruyor. Bu denklemde Türkiye’nin dengeleyici diplomasi rolü, hem Sudan hem de bölgesel güvenlik açısından belirleyici olacak.
TÜRKİYE BAŞARIRSA YENİ GÜÇ İSTİKRARINA TARAF VERİR
ISPI’nin tahliline nazaran, Türkiye-Mısır yakınlaşması, Sudan’da koordineli diplomasi için tarihi fırsat oluşturabilir. Lakin bu işbirliği, Körfez ülkeleriyle rekabeti tırmandırmadan yürütülmeli.
Türkiye’nin hem Afrika’daki yumuşak güç stratejisi, hem de jeopolitik akılcılığı, bu süreçte belirleyici olacaktır.
Ankara’nın diplomatik muvaffakiyetinin, sırf Sudan’daki barışa değil, Kızıldeniz ve Afrika Boynuzu’nda yeni güç istikrarına de taraf verebileceği kaydedildi.
