Balıkesir’in Sındırgı ilçesinde artçı sarsıntılar devam ediyor. Son olarak AFAD’dan yapılan açıklamaya nazaran, Sındırgı’da saat 15.35’te 4,9 büyüklüğünde sarsıntı meydana geldi. Zelzele, 11 kilometre derinlikte gerçekleşti.
İstanbul, İzmir ve Bursa dahil olmak üzere zelzele birçok vilayette hissedildi.
“OLUMSUZ BİR DURUM YOKTUR”
Balıkesir Valisi İsmail Ustaoğlu, AFAD ve ilgili kurumların tüm gruplarının saha taramalarına başladığını ve an itibariyle olumsuz bir durum olmadığını açıkladı.
“ARTÇILAR KARŞITI TARAFTA YOĞUNLAŞTILAR”
Deprem Uzmanı Prof. Dr. Okan Tüysüz de NTV canlı yayınında sarsıntısı kıymetlendirdi.
Okan Tüysüz, Balıkesir’in Sındırgı ilçesindeki 4,9’luk sarsıntıya ait, “Burası daha çok bir zelzele fırtınası niteliğini taşıyor. 6,5’a erişebilecek sarsıntıların olması olağan.” dedi.
Tüysüz, zelzelenin Sındırgı’nın güneydoğusunda, ilçeye 10 kilometreden biraz fazla bir arada meydana geldiğini belirtti. Bölgede fayların bulunduğunu lakin bu sarsıntılar olana kadar “deprem üretir nitelikte olduğu konusunda bir bilgimiz yoktu” diyerek, daha evvel bilinmeyen bir hareketliliğe dikkat çekti.
6,5’UN ALTINDAKİ SARSINTILARDA FAY YÜZEYE ÇIKMAZ
İlk değerlendirmelerde alanda yüzeye çıkmış bir fay görülmediğini aktaran Tüysüz, “Bizim ülkemizde ekseriyetle fayların sarsıntı esnasında yüzeye çıkıp izlenebilmesi için 6,5 büyüklüğü bir sınırdır. Yani 6,5’un altındaki zelzelelerde pek fay yüzeye çıkmaz, yer altında kırılır. O nedenle biz fayın yerini tam olarak bilemeyiz.” dedi.
Tüysüz, bölgede MTA, AFAD ve üniversitelerin çalışmalar yürüttüğünü lakin faylara ait bilimsel yayınların yapılabilmesi için biraz daha mühlet geçmesi ve ayrıntılı araştırma yapılması gerektiğini tabir etti.
BURASI BİR SARSINTI FIRTINASI NİTELİĞİ TAŞIYOR
Bölgede 10 Ağustos’tan bu yana 15.300 zelzele olduğunu ve 6.1 büyüklüğünde zelzelelerin de yaşandığını hatırlatan Tüysüz, yaşananların öncü ya da artçı olarak tanımlanmasının güç olduğunu söz etti.
Tüysüz, şöyle devam etti:
“Artık iki tane büyük zelzele oldu. Yani 6.1 büyüklüğünde zelzele oldu. Artık kim kimin artçısıdır, kim kimin öncüsüdür, artçı açıkçası çok iç içe geldi. Biz buna zelzele fırtınası ismini veriyoruz. Zelzele fırtınalarında farklı büyüklükteki sarsıntılar rastgele bir öncü artçı tarifi olmaksızın bir ortada meydana gelirler. O nedenle burası daha çok bir sarsıntı fırtınası niteliğini taşıyor. Bu zelzele fırtınası içerisinde farklı büyüklükte zelzelelerin bir ortada gelişmesi olağan. Bunlardan hangisi hangisinin öncüsüdür, hangisi ötekini tetiklemiştir, bunu söylemek son derece güç.”
ARTÇILAR YILBAŞINA KADAR SÜREBİLİR
Prof. Dr. Okan Tüysüz, bölgenin potansiyeline ait, “Mevcut fay uzunluklarını net olarak bilmiyoruz fakat bölgeye baktığımız vakit bu bölgenin geçmiş tarihteki sarsıntılarına ya da aletlerle ölçülen sarsıntılarına 6-6,5 büyüklüğüne kadar bu bölgede zelzeleler var. O nedenle burada açıkçası ben o büyüklüğe ulaşacağı kanaatinde değilim fakat 6,5’a kadar, 6,5’a erişebilecek büyüklükte zelzelelerin olması olağan.” diye konuştu.
Tüysüz, 10 Ağustos ve 27 Ekim’deki zelzelelerin artçılarının sürdüğünü belirterek, “Çok basitçe şöyle düşünelim. 10 Ağustos’ta olan zelzelenin artçıları hala sürüyor ortadan geçen epey mühlete karşın. 27 Ekim’de olanın artçıları da bir o kadar sürerse en azından bir yılbaşına kadar biz artçıların süreceğini görürüz diye kestirim ediyorum. Bunun bir kısmını tahminen beşerler hissedecek ancak giderek küçüleceği için daha ilerideki artçıların hissedilmeyeceği kanaatindeyim.” dedi.
EVLERDEKİ HASARLAR KESİNLİKLE DENETİM EDİLMELİ
Balıkesirlilere sabırlı olmaları gerektiğini söyleyen Tüysüz, bu sarsıntıların tabiatın bir gerçeği olduğunu ve insan eliyle durdurulamayacağını belirtti. Tüysüz, vatandaşları binalardaki hasarlar konusunda uyararak şunları kaydetti:
“Bu ortada en kıymetli tahminen dikkat edilmesi gereken şey, her bir artçıda ya da daha büyük bir zelzelede mevcut hasarların artıp artmadığı son derece kıymetli. Zira bu çeşit artçılar tekraren binaları etkileyerek binaların yorulmasına yol açıyor. Daha evvel birinci büyük zelzelede çok küçük bir çatlak formunda oluşmuş bir hasar, giderek artçılarla artabiliyor. Onun için meskenlerde, yapılarda, bilhassa taşıyıcı sistem dediğimiz kirişlerde, kolonlarda kırıklar, çatlaklar varsa bunları kesinlikle yetkili bireylere gösterip bir meskenler için girilebilir olduğuna dair bir rapor almak, ondan sonra girmek en hakikat yol olacaktır. Şayet bu iki sarsıntıda hasar görmemiş yapılar varsa, bunlar muteber yapılardır diye düşünüyorum.”
PROF. DR. BARIŞ: ARTÇI SARSINTILAR SÜRECEK
Depremin akabinde NTV yayınına katılan Prof. Dr. Şerif Barış, “6,1 büyüklüğündeki sarsıntının artçısı üzere görünüyor. O bölgedeki artçıların bir sene süreceğini söylemiştik.” dedi.
Bu sarsıntının 6,1’lik ikinci sarsıntının en büyük artçılarından biri olduğunu anlatan Şerif Barış, “Sarsıntıların devam edeceğini, orta ve ağır hasarlı bina varsa girilmemesi gerektiğini, panik yapmamaları gerektiğini anlatmaya çalışmak zorundayız.” tabirlerini kullandı.
“BİNALAR DERHAL İNCELENMELİ”
Gazi Üniversitesi Afet İdaresinden Prof. Dr. Samet Arslan, Sındırgı’daki 4,9’luk sarsıntısı kıymetlendirdi. Arslan, “Sındırgı’daki binalar artçılardan yorulmuş olabilir. 6,1’i İstanbul, Bursa, İzmir’de şiddetli hissedenler binalarını acil denetim ettirmeli.” dedi.
Gazi Üniversitesi Afet İdaresinden Prof. Dr. Samet Arslan, TRT Haberde Balıkesir’in Sındırgı ilçesinde meydana gelen 4,9 büyüklüğündeki zelzelesi kıymetlendirdi.
Bugünkü 4,9 büyüklüğündeki sarsıntının bir “deprem fırtınası” modülü sayılmasının çok hakikat olmadığını belirten Arslan, “Bir hafta, 10 gün evvel olan 6.1 şiddetindeki zelzelenin artçısı diye nitelendirmek lazım.” sözünü kullandı.
Sunucunun artçıların ne kadar süreceği sorusu üzerine Arslan, Ege Bölgesi ve Sındırgı bölgesindeki fayların genel karakteristiğinin “normal fay” (açılma ve çökme şeklinde) olduğunu belirtti. Arslan, bu cins hareketlerde salınan güç ölçüsünün Kuzey ve Doğu Anadolu Fay Çizgilerine nazaran daha düşük olduğunu, fakat çökme biçiminde olduğu için kırılma sayılarının fazla olduğunu tabir etti.
Prof. Dr. Arslan, “10-12 km ile 6-7 km ortasındaki derinlikler ortasında farklı vakitlerde her kezinde daha evvel oluşan bir ana şokun gerisinden çok sayıda artçılar meydana gelir. Ege Bölgesi’ndeki olan sarsıntıların çok büyük bir çoğunluğu zati artçılarının çok uzun müddet devam ettiği biçiminde bir yapısı var.” diye konuştu. Arslan, İzmir’de 1800’lü yıllarda olan bir sarsıntının artçılarının iki yıl kadar sürdüğünü hatırlatarak, bu artçıların aylarca devam edebileceğini söyledi.
Bu durumdan iki sonuç çıkarılması gerektiğini belirten Arslan, bilhassa Balıkesir Sındırgı ve Kütahya Simav’a kadar olan bölge için kıymetli bir hatırlatmada bulundu. Arslan, 4,9-5 büyüklüğündeki sarsıntıların çok büyük olmadığını lakin sayının fazla olmasının mevcut binalarda “yorulma” (malzemenin elastik hududun ötesine geçmesi) yaratabileceğini vurguladı.
“DAHA EVVELCE SAĞLAM OLAN BİNALAR TEHLİKELİ DURUMA GELMİŞ OLABİLİR”
Prof. Dr. Arslan, bu kadar fazla sayıdaki sarsıntı ile daha evvelce sağlam diye nitelendirilen kimi binaların tehlikeli duruma gelmiş olabileceğini belirterek, şöyle devam etti: “Bu nedenle de esasen Etraf Şehircilik Bakanlığımız bildiğim kadarıyla her büyük zelzeleden sonra binalarda genel bir tarama yapıyor ki çok yerinde yapıyor bu. Tahminen de bir evvelki 6.1’lik Ağustos ayındaki sarsıntıdan sonraki tespit edilen hasarsız diye nitelendirdiğimiz bir bina şu anda hasarlı, hafif hasarlı yahut orta hasarlı durumuna gelmiş olabilir. Buna dikkat ederek incelemelere devam etmek lazım.”
Vatandaşların da “herkes kendisinin doktorudur” misali, yetkililer gelmeden binalarını çıplak gözle denetim etmeleri gerektiğini öneren Arslan, “Özellikle bu artçı şoklardan sonra daha evvelden olmayan çatlakların binada oluşması kelam mevzusuysa, işte bilhassa pencere köşelerinde, dış cepheden baktıkları vakit pencerenin alt ve üst köşelerinde diyagonal doğrultuda çatlaklar yahut kapı üstlerinde diyagonal doğrultuda çatlaklar, sıva dökülmeleri üzere hasarlar… (Sunucunun kiremit düşmesi yorumuna) …özellikle pencere köşelerinde, kapı köşelerinde diyagonal çatlakların oluşması çok çok kritik bir ipucudur. Zorlanan, açılan, zorlanarak açılan ve kapanan kapı ve pencere kanatları üzere, sıva dökülmeleri üzere, cam kırılmaları üzere olaylar olduğu anda binada bir kalıcı hasar meydana gelmiş demektir.”
Arslan, “Daha evvelce birinci şokta, Ağustos’takinden sonra hasar almayan binalar bu ikinci 6.1’den sonra da oluşan binlerce artçı zelzeleden sonra kalıcı hasarlar, riskli hasarlar meydana getirmiş olabilir. Bunlara dikkat etmek lazım.” dedi.
“O BİNALARI DERHAL İNCELETMELERİ GEREKİYOR”
Prof. Dr. Arslan, Sındırgı’dan uzak olup sarsıntısı şiddetli hisseden büyük metropollerdeki vatandaşlar için de kritik bir ihtarda bulundu. Arslan, İzmir’in Bayraklı bölgesi, Bursa ve İstanbul’un Avrupa yakasının kıyı kesitindeki vatandaşların 6,1’lik sarsıntısı çok önemli bir sarsıntıyla hissetmişlerse, çıkarmaları gereken sonucun “o binaları derhal inceletmeleri gerektiği” olduğunu söyledi.
Arslan, “Yüzlerce kilometre uzaklıktaki bir bina, oturdukları bina, Balıkesir Sındırgı’daki 6 büyüklüğündeki bir sarsıntıdan o düzeyde hissedilir düzeyde bir sarsıntı meydana getiriyor ise birinci bakılması gereken binalar onlardır. Bu aslına bakarsanız bu 6’lık sarsıntı o binalar ve o vatandaşlarımız için bir deney yahut test niteliğindedir. Yani ‘dikkat edin bakın, şiddetli zelzele geldiğinde evvel sizin meskeniniz göçebilir’ halinde bir ikazdır bu bir türlü. Bunun bu türlü kıymetlendirilmesi lazım.” diye konuştu.
Sunucunun “binaların sağlam dahi olsa peş peşe sarsıntılarla çürük elma durumuna gelebileceği” yorumu üzerine Arslan, o bölgede (Sındırgı) daima saha taramasına gereksinim olduğunu yineledi. Arslan, “Bu büyüklükteki zelzeleler yıkıcı zelzeleler değildir. Lakin çok önemli hasar almış daha evvelce yahut da aslında üretim sırasında uygun yapılmamış olan, mühendislik hizmeti bilhassa görmemiş olan binalarda karşımıza çıkar.” dedi.
Prof. Dr. Arslan, Sındırgı bölgesindeki binaların yüzde 92’sinin 2000 yılından evvel yapılmış olmasının çok büyük bir tehlike arz ettiğini belirterek, “Çünkü Türkiye’de 2000 yılından sonra, Körfez zelzelesinden sonra bilhassa beton kalitesi ve imal denetimi konusunda önemli yönetmelik değişiklikleri oldu. Ondan ötürü binalar nispeten eskiye nazaran birazcık daha sağlam ve niteliklidir. Fakat daha eski olanlarda maalesef çok fazla bir şey söyleyemiyoruz. Bizim kayıtlarımız da maalesef o çeşit binalarda oluyor. Kahramanmaraş sarsıntısında de o denli oldu.” sözlerini kullandı.
“ÖNÜMÜZDEKİ BİRKAÇ YIL İÇİNDE 7 CİVARINDA ZELZELENİN OLMASI KEHANET OLMAZ”
Prof. Dr. Samet Arslan, kelamlarını Türkiye geneli için bir ikazla tamamladı:
“Türkiye an gerçeğine bu türlü dikkate aldığımız vakit bu zelzeleler deprem dahi sayılmayacak sarsıntılar. Lakin hatırlamak manasında bizim için değerli. Şunu söylemek kehanet olmaz: Önümüzdeki birkaç yıl içerisinde 7 civarındaki bir Türkiye’de 7’ye yaklaşan sarsıntının kesinlikle olacağını söylemek bir kehanet olmaz. Neresinde olduğunu söyleyemeyiz pekala. Lakin yerlerimiz muhakkak. AFAD’ın haritasını açsınlar, kırmızı gördükleri, çok koyu kırmızı bu türlü bordo renkli gördükleri bölgelerden, o çizgilerden bir adedinde bir yerinde olacak. Bu Bingöl, Erzincan bölgesi olabilir, Tunceli, Tokat bölgesi olabilir. Ne bileyim İstanbul’a yanlışsız yaklaşabilir yahut da Adana’nın birazcık daha güneyinde Fethiye vesaire falan olabilir üzere fakat yerini çok maalesef bilemiyoruz. Dünyada bu türlü bir teknoloji yok vakti ve yeri tam tespit eden ancak kesinlikle olacak diye söyleyebiliriz.”
