Japonya merkezli Nikkei Asia, Türkiye’nin Eskişehir’in Beylikova ilçesinde duyurduğu 12,5 milyon tonluk ender toprak rezervi keşfini, “küresel stratejik maden rekabetinde yeni bir dönüm noktası” olarak nitelendirdi. Habere nazaran, kelam konusu rezervin ölçüsü doğrulanırsa, Türkiye Çin ve Brezilya’nın akabinde dünyanın en büyük üçüncü rezervine sahip olacak.
10 FARKLI ELEMENT TESPİT EDİLDİ
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye’nin dünyanın birinci beş ender toprak üreticisinden biri olmayı hedeflediğini açıkladı. Devlet madencilik şirketi Eti Maden, rezervdeki bedelli mineral oranının %1,75 olduğunu ve bunun ekonomik olarak üretime uygun bir seviyeyi temsil ettiğini bildirdi.
Beylikova alanında seryum, lantan, neodim ve praseodim oksit üzere 10 farklı ender toprak elementi tespit edildi. Bu elementler, elektrikli araç motorları, rüzgâr türbinleri, savunma sistemleri ve elektronik aygıtlar için kritik ehemmiyette.
GÖRÜŞMELER YÜRÜTÜLÜYOR
Eti Maden Genel Müdürü Yalçın Aydın, rezervin milletlerarası sertifikasyon süreci için Avustralya merkezli JORC sistemine başvurulduğunu açıklarken, Güç ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar da Türkiye’nin ABD, Çin, Avrupa, Kanada ve Avustralya ile teknoloji iştirakleri konusunda görüşmeler yürüttüğünü söz etti. Bayraktar, Türkiye’nin sırf “bilgi paylaşımı ve yerli üretim kurallarını kabul eden” ortaklarla işbirliğine açık olduğunu vurguladı.
2023’te faaliyete geçen pilot tesis, yılda 1.200 ton cevher işleyerek yüzde 90 saflık oranına ulaştı. Endüstriyel üretim tesisi ise 2027–2028 yıllarında devreye alınacak. Amaç, yılda 570.000 ton cevher işleyip 10.000 ton ender toprak oksit üretmek.
KÜRESEL REZERVLERİ YÜZDE 17 ARTIRABİLİR
Londra merkezli CRU Group’un tahliline nazaran, bu keşif Çin dışındaki global rezervleri %17 oranında artırabilir. Türkiye’nin coğrafik pozisyonu sayesinde Avrupa’nın elektrikli araç tedarik zincirinde stratejik bir rol üstlenebileceği bedellendiriliyor.
Türkiye, Çin ile görüşmelerini sürdürürken birebir vakitte Batı öncülüğündeki “Minerals Security Partnership” (MSP) forumuna katılarak finansman ve teknoloji alanında çok taraflı işbirliği arayışına girdi.
TÜRKİYE’DE AZ TOPRAK ELEMENTLERİNDE SON DURUM NE?
Rezerv: Eskişehir Beylikova alanında 12,5 milyon tonluk ender toprak elementi potansiyeli bulunuyor.
İçerik: 10 farklı element tespit edildi: Seryum, Lantan, Neodim, Praseodim, Samaryum, Disprosyum, Europium, Yitriyum, Terbiyum, Gadolinyum.
Pilot tesis: 2023’te açıldı; Eti Maden işletiyor.
Endüstriyel üretim: 2027–2028 maksatlı; yıllık 10.000 ton oksit üretimi planlanıyor.
Dünya sıralaması: Türkiye, Çin ve Brezilya’nın akabinde dünyanın 3. büyük rezervine sahip olma potansiyeline sahip.
Küresel bağlam: Çin dünya arzının %70’inden fazlasını sağlıyor; ABD, Avustralya ve Kanada yeni üretim çizgileri geliştiriyor.
Stratejik ehemmiyet: Elektrikli araçlar, savunma sanayi, yenilenebilir enerji ekipmanları ve yüksek teknoloji kesimlerinde kullanılıyor.
ESKİŞEHİR’DE BULUNAN ELEMENTLER
Prometyum (Pm): Nükleer piller, X-ışını aygıtları, ışıldayan göstergeler, kalınlık ölçüm sistemleri, bilimsel deneyler.
Gadolinyum (Gd): MRI aygıtları, nükleer reaktörler, manyetik soğutucular, hard diskler, sensörler.
Praseodim (Pr): Elektrikli araç motorları, rüzgâr türbinleri, uçak alaşımları, cam ve lensler, fiber optik sistemler.
Lantan (La): Kamera lensleri, hibrit araç bataryaları, petrol katalizörleri, hidrojen depolama, projektörler.
Evropiyum (Eu): LCD/LED ekranlar, güç tasarruflu ampuller, güvenlik mürekkepleri, lazerler, nükleer denetim çubukları.
Seryum (Ce): Katalitik konvertörler, cam cilaları, UV gözetici camlar, yakıt katkıları, metal alaşımları.
Samaryum (Sm): SmCo mıknatıslar, radar sistemleri, hoparlörler, lazerler, nükleer reaktörler.
Terbiyum (Tb): LCD/LED ekranlar, güçlü mıknatıslar, ampuller, fiber optik sistemler, sensörler.
Neodimyum (Nd): Elektrikli araç motorları, hoperlör, MR aygıtı, rüzgâr türbinleri, kulaklıklar, lazerler, hard diskler.
