Sıfır Atık Vakfı öncülüğünde, Sıfır Atık Hareketi’nin global öncüsü ve Sıfır Atık Vakfı Onursal Lideri Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi’nin himayelerinde Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Tarım ve Orman Bakanlığı ve Birleşmiş Milletler (BM) iş birliğiyle düzenlenen Memleketler arası Sıfır Atık Forumu’nun çıktılarını oluşturan “İstanbul Deklarasyonu” yayınlandı.
İstanbul, 17-19 Ekim 2025 tarihleri ortasında “Sıfır Atık Hareketi: İnsan, Yer, Dönüşüm” temasıyla düzenlenen Memleketler arası Sıfır Atık Forumu’na mesken sahipliği yaptı.
Üç gün boyunca dünyanın dört bir yanından gelen uzmanlar, akademisyenler, siyaset yapıcılar ve sivil toplum temsilcileri, sürdürülebilir gelecek için ortak bir vizyonu şekillendirmek üzere bir ortaya geldi.
Forumun sonunda kabul edilen “Sıfır Atık İstanbul Deklarasyonu”, global çevre politikalarına taraf verecek yeni bir yol haritası olarak tarihe geçti.
KÜRESEL TAAHHÜDÜN YENİ DİLİ
Deklarasyon, Birleşmiş Milletler Genel Şurası’nın “2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi’ni İlerletmek İçin Sıfır Atık Teşebbüslerinin Teşviki” kararında yer alan prensip ve değerlerle tam ahenk içinde hazırlandı.
KATILIMCILAR, PARIS MUAHEDESİ’NDEN BASEL
Sözleşmesi’ne, Biyolojik Çeşitlilik Sözleşmesi’nden Habitat III kapsamında kabul edilen Yeni Kentsel Gündem’e kadar uzanan tüm temel milletlerarası dokümanları referans alarak, sıfır atık unsurunun sırf bir etraf siyaseti değil, ömür biçimi dönüşümü olduğunu vurguladı.
Deklarasyonda, 2030 Gündemi’nin bilhassa 12. Emel – Sorumlu Üretim ve Tüketim hedefine ulaşmak için ulusal ve mahallî seviyede daha kararlı adımlar atılması gerektiği vurgulandı.
Katılımcılar, kaynakların verimli kullanıldığı, biyolojik çeşitliliğin korunduğu ve çevresel tesirlerin minimize edildiği yeni bir üretim-tüketim paradigmasının kaçınılmaz olduğunu belirtti.
ŞEHİRLER VE TOPLUMLAR İÇİN YENİ BİR VİZYON
Birleşmiş Milletler’in 2016 yılında Quito’da kabul ettiği Yeni Kentsel Gündem’in sürdürülebilir kentler maksadı doğrultusunda, deklarasyon; doğal kaynakları koruyan, karbon ayak izini azaltan, döngüsel ekonomiyi merkezine alan yerleşim modellerinin kıymetini yine teyit etti.
Sıfır Atık Vakfı öncülüğünde yürütülen forumda, kentlerin yalnızca atık idaresiyle değil, aynı vakitte yenilikçi üretim modelleri, sivil toplum iş birlikleri ve özel sektör ortaklıklarıyla dönüşmesi gerektiği vurgulandı.
Forum iştirakçileri, “çevresel sürdürülebilirliğin toplumsal refahın ayrılmaz bir parçası” olduğu görüşünde birleşti.
Hareket Odaklı 6 Temel Unsur İstanbul Deklarasyonu, ülkeleri ve kurumları aksiyona çağıran altı temel ilkeyi ön plana çıkardı:
1. Stratejik ivmenin korunması: Global Sıfır Atık Teşebbüsleriyle uyumlu biçimde, sürdürülebilir kalkınma amaçları ve yeni kentsel gündemle bütünleşik bir yol haritası oluşturulması.
2. Kurumsal bilgi birikiminin güçlendirilmesi: Ulusal Odak Noktalarının etkin rol üstlenerek siyaset uygulamalarını izleme ve raporlama sorumluluğunu üstlenmesi.
3. İklim aksiyonlarıyla bütünleşme: 11, 12, 13, 14 ve 15 numaralı sürdürülebilir kalkınma hedefleriyle direkt alakalı sıfır atık projelerinin hızlandırılması.
4. Akıllı kentler yaklaşımı: UN-Habitat öncülüğündeki “Waste Wise Cities” girişimiyle eşgüdümlü biçimde akıllı ve etraf dostu kent modellerinin yaygınlaştırılması.
5. Milletlerarası finansman ve iş birlikleri: Dünya Bankası, Asya Kalkınma Bankası ve diğer kurumlarla yeni yeşil finansman sistemlerinin geliştirilmesi.
6. Kapsayıcı iştirak: Sivil toplum, özel dal ve gençlik odaklı teşebbüslerin sıfır atık politikalarına etkin katkısının teşvik edilmesi.
Deklarasyon, bu taahhütlerin yanı sıra, çevresel adaletin güçlendirilmesi, bayanların ve gençlerin dönüşüm süreçlerine faal iştiraki, yeşil teknolojilerin ve döngüsel ekonominin desteklenmesi üzere öncelikli alanlara da dikkat çekti.
“KÜRESEL DÖNÜŞÜMÜN YENI MERKEZI İSTANBUL”
Sıfır Atık Vakfı Başkanı Samed Ağırbaş, İstanbul Deklarasyonu’nun sadece bir sonuç belgesi değil, tıpkı vakitte “İnsanın tabiatla kurduğu bağlantıyı yine tanımlayan bir dönüşüm manifestosu” olduğunu belirtti.
- Ağırbaş; “Dünya, insanın tüketim alışkanlıklarını dönüştürmesiyle nefes alabilir. İstanbul
Deklarasyonu, milletlerarası etraf siyasetlerinin geleceğini şekillendirecek bir uzlaşma metnidir. Forumda ortaya konan fikirler, 2026 yılında BM Genel Sekreteri tarafından sunulacak Sıfır Atık Raporu’na direkt temel oluşturacaktır.” dedi.
DÖNÜŞÜMÜN MERKEZI: İNSAN VE SORUMLULUK
Deklarasyonun ruhunu özetleyen en güçlü söz, insanı merkeze alan bir dönüşüm vizyonu oldu.
Katılımcılar, sıfır atık anlayışının sadece teknik bir süreç değil, bireylerin ve toplumların bedel dünyasında esaslı bir değişim manasına geldiğini vurguladı.
KÜRESELDEN YERELE ORTAK SÖZ
Sıfır Atık İstanbul Deklarasyonu 2025, sadece bir doküman değil; dünyanın dört bir yanında yükselen çevresel farkındalığın somut bir tabiri olarak görülüyor.
İştirakçiler, “her atığın bir bedeli, her bireyin bir sorumluluğu olduğu” şuuruyla hareket ederek, ortak bir iradeyi global seviyede yine teyit etti.
Sıfır Atık Vakfı’nın öncülüğünde, Türkiye’nin etraf siyasetlerindeki liderlik rolünü pekiştiren bu deklarasyon; sürdürülebilir kalkınmanın kalbinde sıfır atık yaklaşımının yer aldığı yeni bir çağın başlangıcını simgeliyor.
BM RAPORU’NA İLHAM OLACAK
Uluslararası Sıfır Atık Forumu’ndan çıkan sonuçlar, yalnızca lokal taahhütleri güçlendirmekle kalmayacak birebir vakitte BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in 2026 yılında sunacağı “Sıfır Atık Raporu”na da direkt temel teşkil edecek. Milletlerarası Sıfır Atık Forumu sonucunda yayınlanan İstanbul Deklarasyonu, 18 Ekim 2025
tarihinde, Türkiye Cumhuriyeti’nin İstanbul kentinde kabul edilerek, global sıfır atık vizyonunda yeni bir dönüm noktası olarak tarihe geçti.
SIFIR ATIK HAREKETİ
Sıfır Atık Hareketi, 27 Eylül 2017’de Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi’nin himayesinde başladı.
BM Genel Şurası’nda 14 Aralık 2022’de Türkiye’nin ana sunuculuğunda, 105 ülkenin de ortak sunucu olduğu “Sıfır Atık” kararı oylamayla kabul edildi ve 30 Mart, “Uluslararası Sıfır Atık Günü” ilan edildi.
30 Mart 2023’te BM Genel Heyet Salonu’nda yapılan birinci 30 Mart Memleketler arası Sıfır Atık Günü etkinliğinde ana konuşmacı Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi oldu. Bu aktiflikte BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, “BM Sıfır Atık Yüksek Düzeyli Şahsiyetler Müşavere Heyeti’nin kurulacağını duyurdu ve Sayın Emine Erdoğan
Hanımefendi’ye başkanlık teklif etti. Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi, bu teklifi kabul ederek 12 Nisan 2023’te resmen kurulan heyetin başkanlığını üstlendi.
BM 78. Genel Kurulu kapsamında Sayın Emine Erdoğan Hanımefendi’nin öncülüğünde New York’taki Türkevi’nde “Küresel Sıfır Atık Hareketine Doğru” aktifliği düzenlendi. Aktiflikte Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Küresel Sıfır Atık Yeterli Niyet Beyanı”na birinci imzayı attı.
