İran, 18 Ekim 2025 prestijiyle Birleşmiş Milletler (BM) Güvenlik Konseyi’nin (BMGK) 2015’teki nükleer muahedeyi destekleyen 2231 sayılı kararının sona erdiğini ve bu tarihten itibaren nükleer faaliyetlerine ait hiçbir BM kısıtlamasının geçerli olmadığını savunarak ülkenin nükleer evrakının da BMGK gündeminden çıkarılması davetinde bulundu.
İran Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan yazılı açıklamada, ülkeye BM yaptırımlarının geri getirilmesini sağlayan 2231 sayılı BMGK kararının evvelden belirlendiği üzere bugün prestijiyle resmen sona erdiği belirtildi.
İRAN: NÜKLEER PROGRAM KISITLAMASI KALKMALIDIR
Açıklamada, şu sözlere yer verildi:
“İran’ın barışçıl nükleer programına ait 20 Temmuz 2015 tarihli 2231 sayılı nükleer mutabakat ve BM Güvenlik Kurulunun kararı hakkında daha evvel yapılan resmi açıklamalarda ve konumlarda belirtildiği üzere, bu karar kapsamında belirlenen 10 yıllık müddet 18 Ekim 2025 Cumartesi günü sona erecek ve İran’ın nükleer programına ait öngörülen kısıtlamalar ve ilgili sistemler dahil olmak üzere tüm kararları bu tarihten itibaren sona ermiş sayılacaktır.”
Bu kapsamda İran’ın nükleer evrakının da BMGK gündeminden çıkarılması davetinde bulunulan açıklamada, “2231 sayılı kararın mühletinin dolmasıyla birlikte, İran’ın nükleer programı, Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Mutabakatı’na taraf rastgele bir nükleer silahsız devletin nükleer programı üzere ele alınmalıdır.” sözleri kullanıldı.
AVRUPA YAPTIRIMLARI SÜRDÜRMEK İSTİYOR
Nükleer muahedenin Avrupalı tarafları İngiltere, Fransa ve Almanya’nın, İran’a BM yaptırımlarını geri getirme adımına dair ise açıklamada, bu ülkelerin “hem mutabakattaki yükümlülüklerini yerine getirmediği hem BMGK kararlarını makus niyetle ve yasal prosedürleri gözetmeksizin kullanmaya çalıştıkları” belirtildi.
Açıklamada, Avrupa ülkelerinin BM yaptırımlarını geri getirme adımının ülkeler tarafından rastgele bir hukuksal pahası yahut tesiri olduğunun düşünülmemesi gerektiği kaydedildi.
İRAN’A BM YAPTIRIMLARININ GERİ GETİRİLDİĞİ SÜREÇ
İngiltere, Fransa ve Almanya, ABD’nin tek taraflı çekilmesinden sonra uygulanmayan 2015’teki nükleer mutabakatta yer verilen ve “snapback” olarak isimlendirilen, İran’a muahedeyi ihlal ettiği gerekçesiyle BM yaptırımlarını tekrar getirme imkanına sahip mekanizmayı 28 Ağustos’ta işletme kararı almıştı.
Nükleer muahedenin taraflarından Rusya ve Çin ise BMGK’ye İran ile ortak gönderdikleri mektupta, Avrupalı ülkelerin İran’a BM yaptırımlarını geri getirebilecek “snapback” düzeneğini işletme kararının “hukuken geçersiz” ve “mantıksız” olduğunu savunmuştu.
İran, süreci durdurabilmek için İsrail ve ABD’nin hücumları sonrasında askıya aldığı kontrollerin yine başlamasını sağlayacak halde UAEA ile 9 Eylül’de Kahire’de muahedeye varmış fakat Avrupa ülkeleri tarafından olumlu karşılanan bu adım kâfi görülmemişti.
Tahran’a BM yaptırımlarını kaldıran 2231 sayılı BM Güvenlik Kurulu (BMGK) kararında yer alan snapback düzeneğinin işletilmesinin akabinde süreç, İran ile Avrupa ortasında yapılan görüşmelerde sonuç çıkmayınca 28 Eylül gece yarısı sona erdi ve İran’a BM yaptırımları otomatik olarak tekrar yürürlüğe girmişti.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, 12 Eylül’de İran’ın bu durumda Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Mutabakatı’ndan (NPT) çekilmek dahil adımlar atabileceğini söylemişti.
