Küresel ekonomi, teknoloji üretiminin kalbinde yer alan ender toprak elementleri krizine gerçek süratle sürükleniyor. Goldman Sachs’ın son tahliline nazaran, Çin’in ihracat kısıtlamalarını genişletmesi halinde, tedarik zincirlerinde yaşanacak aksamanın dünya iktisadına 150 milyar dolarlık üretim kaybı olarak yansıması bekleniyor. Tam bu noktada, Türkiye’nin Eskişehir Beylikova’daki 694 milyon tonluk ender toprak elementi rezervi milletlerarası dikkat çekiyor.
Savunma sanayiinden yenilenebilir güce, elektrikli araçlardan yapay zekâ çiplerine kadar uzanan geniş bir alanda kullanılan bu 17 element, global güç çabasının yeni cephesini oluşturuyor. Ve bu cephede Çin, madencilikteki yüzde 70’lik hissesi ve rafinasyondaki yüzde 90’lık hakimiyetiyle başrolde.
TRUMP, ASYA’DA AZ ELEMENT MUTABAKATLARI YAPACAK
Ancak bu defa dengeler değişebilir. ABD Başkanı Donald Trump, kasım ayındaki Xi Jinping görüşmesi öncesinde Asya cinsine çıkmaya hazırlanıyor. Ziyaret kapsamında Malezya, Japonya ve Güney Kore ile “kritik mineraller anlaşmaları” imzalandı. Emel, Pekin’in madencilik inhisarına karşı yeni bir tedarik ekseni kurmak.
Bu noktada, Türkiye’nin Eskişehir Beylikova’daki 694 milyon tonluk az toprak elementi rezervi milletlerarası dikkat çekiyor. Beylikova alanında yapılan tahlillerde seryum, praseodim, neodim ve itriyum üzere elementlerin varlığı doğrulandı. Bu elementler, bilhassa rüzgâr türbinleri ve elektrikli araç motorlarında kullanılıyor. ABD’li yetkililerin, bu rezervin geliştirilmesi için Türk makamlarıyla ön temaslara başladığı belirtiliyor. Beylikova alanında, bilhassa neodim, seryum ve praseodim üzere stratejik elementlerin bulunması, Türkiye’yi Çin dışındaki en güçlü alternatiflerden biri haline getiriyor.
TÜRKİYE ÜZERE KAYNAK ZENGİNLERİNE YATIRIM AKIŞI BAŞLAYABİLİR
Uzmanlara nazaran, az toprak elementlerinin arzındaki yüzde 10’luk bir kesinti bile 150 milyar dolarlık global ekonomik kayba yol açabilir. Bu tablo, Türkiye üzere yeni kaynak zenginlerine yatırım akışını hızlandırabilir. Enerji ve maden ekonomistleri, Türkiye’nin gerçek teknoloji ve çevresel sürece altyapısı kurması halinde, hem Batı’nın tedarik zincirinde inançlı ortak, hem de Asya-Pasifik krizinin ekonomik kazananı olabileceğini vurguluyor. Trump idaresi, Çin üzerindeki baskıyı artırırken, Türkiye üzere jeopolitik olarak istikrar noktası ülkeler, hem yeni yatırım adresi hem de stratejik işbirliği merkezi olma potansiyeline sahip. Uzmanlara nazaran, Ankara açısından bu süreç, yalnızca maden ihracatını değil, savunma, güç ve teknoloji üretiminde yerlileşmeyi de hızlandırabilir. İktisat etraflarına nazaran, 150 milyar dolarlık potansiyel kaybın telafisi için Batı’nın ivedilikle yeni bir “tedarik haritası” oluşturması gerekiyor. Bu haritada Türkiye’nin kıymetli bir kavşak olması uzmanlara nazaran ilerleyen yıllarda mümkün.
ARZDA 1 PUANLIK AZALMA KONUT MALİYETLERİNİ %2.5 ARTIRACAK
Pekin, Ekim 2025’te ihracat denetimlerine beş yeni element daha ekleyerek baskıyı artırdı. Savunma ve otomotiv sanayileri bu gelişmeden direkt etkilendi. Goldman Sachs, Çin’in atacağı her kısıtlama adımının “küresel üretimde çarpan etkisi” yaratacağı ikazında bulunuyor. Uzmanlara nazaran, az toprak arzındaki her 1 puanlık azalma, elektrikli araç maliyetlerini ortalama yüzde 2,5 artırabilir. Bu da hem üretici hem tüketici fiyatlarına direkt yansıyor.
17 ELEMENTİN OLUŞTURDUĞU ESER GRUBU!
Birçok yüksek teknoloji eserinin üretiminde hayati değer taşıyan 17 elementin oluşturduğu bir cevher kümesi. Bunlar çoklukla makinelerde, elektrikli araçlarda ve savaş uçaklarında kullanılan “kritik” mineraller olarak kabul ediliyor. Metalik yapılı ve ekseriyetle manyetik, fosforesan (ışık saçan) yahut katalitik özellikleriyle öne çıkıyor. Tek tek çok misal kimyasal özellikler gösterdiklerinden ayrıştırılmaları güç. Elementlerin tamamı şu biçimde: Lantan, Seryum, Praseodim, Neodim, Prometyum, Samaryum, Avrupa, Gadolinyum, Terbiyum, Disprosiyum, Holmyum, Erbiyum, Tulyum, İterbiyum, Lütesyum, İtriyum ve Skandiyum.
BULGARİSTAN AYÇİÇEK YAĞI İHRACATINI KISITLAYACAK
Bulgar işleyiciler, hammadde problemi ve Avrupa pazarında Ukrayna ayçiçek yağının yarattığı rekabetle karşı karşıya. Bu nedenle Bitkisel Yağ Üreticileri Derneği, ayçiçek yağı ve kolza tohumu ihracatını kısıtlamayı gündemine aldı. Derneğin başkanı Yani Yanev, “Kuraklık, son iki yıldır ayçiçeği randımanını önemli formda etkiledi. Tüm üretici ülkelerden yağlı tohum ihracatına getirilen kısıtlamalar, kapasitelerimizi dolduracak ve rekabetçi fiyatlarla eser üretecek kâfi hammaddenin sağlanamaması, işleyicilerimizi hammadde temin edene kadar uzun müddet üretim yapmaya zorluyor” açıklamasında bulundu. Avrupa pazarına, Bulgaristan da dahil olmak üzere, yaklaşık 2,2 milyon ton rafine edilmemiş ayçiçek yağı ve 200 bin ton rafine yağ ithal eden Ukrayna’dan gelen güçlü bir rekabet yaşanıyor.
ENDONEZYA’DA YENİ DÜZENLEME PALM YAĞI FİYATINI YÜKSELTECEK
Dünyanın en değerli endüstriyel yağlarından palm yağının fiyatı, referans fiyatların oluştuğu Malezya’da şu anda ton başına 4.450 Malezya ringgiti civarında seyrediyor. Bu durum, Endonezya’daki muhtemel yeni biyoyakıt düzenlemeleri ve ABD, Brezilya ve Arjantin’den soya yağı ihracatındaki düşüşten dayanak alıyor. Uzmanlar, fiyatların daha da yükseleceğini düşünüyor. Bilhassa 2026 yılında fiyatlarda tekrarlanan fiyat artışları olabileceği konusunda uyarıyorlar. Analistler, Endonezya’da biyoyakıt için daha fazla palm yağı kullanılmasını gerektirecek mümkün yeni bir kurala dikkat çekiyor. Bu durum, global besin pazarlarına ihraç edilebilecek ölçüsü değerli ölçüde azaltabilir. Ayrıyeten önümüzdeki periyotta, tüm kıymetli bitkisel yağların arzının kısıtlı kalması bekleniyor. Amerika’dan soya yağı ihracatının, daha fazla soya yağının yurtiçinde biyoyakıt olarak kullanılması nedeniyle keskin bir düşüş göstermesi bekleniyor. Ayçiçek yağı arzının da kısıtlı olması, fiyatı yüksek tutuyor.
